انتخاب بست مناسب برای لوله فقط به ظاهر یا جنس بست محدود نمیشود؛ قطر لوله، نوع نصب، وزن لوله، جنس آن و شرایط محیطی همگی در انتخاب بست مناسب تأثیر دارند. اگر بست کوچکتر از قطر واقعی لوله انتخاب شود، هنگام نصب فشار نامناسبی به لوله وارد میکند و اگر اندازه آن بیش از حد بزرگ باشد، ممکن است لوله داخل بست حرکت کند یا مهار کافی نداشته باشد.
در پروژههای تأسیسات ساختمانی، خطوط آب و فاضلاب، سیستمهای گرمایشی و سرمایشی، لولهکشی صنعتی و همچنین نصب لولههای فلزی و پلیمری، استفاده از بست متناسب با ابعاد لوله اهمیت زیادی دارد. هدف اصلی بست این است که لوله را در موقعیت موردنظر ثابت نگه دارد و در عین حال امکان اجرای صحیح سیستم لولهکشی را فراهم کند.
به همین دلیل، پیش از خرید باید قطر خارجی لوله را مشخص کرده و سپس با توجه به نوع بست و روش نصب، سایز مناسب را انتخاب کرد.
برای انتخاب بست فلزی مناسب، بهتر است ابتدا مشخصات خود لوله و شرایط محل نصب را بررسی کنید. صرفاً دانستن نام اسمی لوله همیشه برای انتخاب بست کافی نیست؛ زیرا اندازه اسمی در بسیاری از سیستمهای لولهکشی با قطر واقعی خارجی لوله یکسان نیست.
مهمترین عوامل در انتخاب بست عبارتاند از:
یکی از مهمترین نکات، اندازهگیری قطر خارجی واقعی لوله است. برای مثال، ممکن است دو لوله با کاربرد مشابه، به دلیل تفاوت در استاندارد ساخت یا ضخامت جداره، قطر خارجی متفاوتی داشته باشند.
بنابراین بهتر است قبل از سفارش، قطر بیرونی لوله با ابزار اندازهگیری مناسب مشخص شود. اگر لوله دارای عایق است، باید مشخص شود که بست قرار است مستقیماً روی لوله نصب شود یا روی مجموعه لوله و عایق قرار میگیرد.
لولههای فولادی، گالوانیزه، مسی، پنجلایه، PVC و سایر لولههای پلیمری از نظر وزن، سختی و رفتار در برابر تغییرات دما یکسان نیستند.
برای نمونه، یک لوله فلزی سنگین معمولاً به مهاربندی محکمتری نسبت به یک لوله پلیمری سبک نیاز دارد. همچنین در برخی لولههای پلاستیکی، بست نباید آنقدر محکم بسته شود که باعث تغییر شکل مقطع لوله شود.
بستی که برای یک لوله آب روی دیوار استفاده میشود الزاماً برای یک خط لوله صنعتی یا مسیر سقفی مناسب نیست.
در نصبهای مختلف ممکن است از مدلهایی مانند بست دو پیچ، بست تکپیچ، بست پایه دارلوله، بست سقفی، بست آویز یا بستهای مخصوص لولههای فلزی استفاده شود. انتخاب نوع بست باید متناسب با محل نصب و مقدار بار واردشده انجام شود.
جهت آشنایی با انتخاب انواع بست لوله مطالعه نمایید.
برای مشخص کردن سایز بست، ابتدا باید قطر خارجی لوله را اندازه بگیرید. سپس این عدد را با محدوده قابل پشتیبانی بست موردنظر مقایسه کنید.
بهعنوان مثال، اگر قطر خارجی لوله حدود 25 میلیمتر باشد، باید بستی انتخاب شود که محدوده داخلی آن برای لوله با این قطر مناسب باشد. انتخاب بست صرفاً بر اساس عدد درجشده روی بستهبندی، بدون توجه به نوع طراحی بست، میتواند باعث خطا شود.
یکی از اشتباهات رایج هنگام خرید بست این است که کاربر سایز اسمی لوله را با قطر خارجی آن یکسان در نظر میگیرد.
در بسیاری از سیستمها، عباراتی مانند ½، ¾، 1 یا 2 اینچ بیانگر سایز نامی لوله هستند و لزوماً به این معنا نیستند که قطر خارجی دقیق لوله برابر با همین مقدار است.
به همین دلیل برای انتخاب دقیق بست، بهتر است مشخصات فنی لوله یا قطر خارجی واقعی آن بررسی شود.
برای لولهای که در دسترس است، میتوان قطر خارجی را با کولیس اندازهگیری کرد. در صورت نبود کولیس، اندازهگیری محیط لوله و تبدیل آن به قطر نیز امکانپذیر است.
فرمول محاسبه قطر از روی محیط به شکل زیر است:
قطر = محیط ÷ ۳٫۱۴
البته در صورتی که روی لوله عایق، روکش یا پوشش دیگری وجود داشته باشد، باید مشخص شود که اندازهگیری برای خود لوله انجام میشود یا برای مجموعه لوله و پوشش.
بست مناسب الزاماً بستی نیست که لوله را با بیشترین فشار ممکن نگه دارد. میزان سفت شدن بست باید با نوع لوله و کاربرد آن هماهنگ باشد.
در برخی سیستمها، لوله به دلیل تغییرات دما دچار انبساط و انقباض میشود. در چنین شرایطی طراحی و انتخاب بست باید بهگونهای باشد که مهار لوله با عملکرد صحیح سیستم تداخل ایجاد نکند.
از طرف دیگر، فاصله زیاد بین بست و لوله میتواند باعث حرکت، لرزش یا افتادگی لوله شود.
بهصورت کلی، روند انتخاب را میتوان اینگونه انجام داد:
این روش باعث میشود انتخاب بست از حالت حدس و تجربه صرف خارج شده و بر اساس مشخصات واقعی پروژه انجام شود.
هنگام خرید بست فلزی لوله بهتر است فقط به قیمت محصول توجه نکنید. کیفیت ساخت، ضخامت فلز، نوع پوشش، روش اتصال و سایز واقعی بست نیز در عملکرد نهایی آن تأثیر دارند.
بست باید متناسب با وزن و شرایط کاری لوله مقاومت کافی داشته باشد. در مسیرهایی که وزن لوله یا بار واردشده بیشتر است، استفاده از بست ضعیف میتواند باعث تغییر شکل یا کاهش استحکام اتصال شود.
اگر بست در محیط مرطوب، فضای باز یا محلهایی با احتمال تماس با مواد خورنده نصب میشود، مقاومت در برابر خوردگی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بستهای دارای پوشش مناسب، مانند پوششهای گالوانیزه، میتوانند در شرایط مشخص مقاومت بیشتری در برابر زنگزدگی داشته باشند. با این حال، انتخاب پوشش باید با شرایط واقعی محل نصب هماهنگ باشد.
بستها کاربردهای متفاوتی دارند. برای همین پیش از خرید باید مشخص کنید که لوله قرار است به کجا متصل شود.
برای نمونه:
بنابراین انتخاب نوع بست باید قبل از انتخاب تعداد و سایز انجام شود.
حتی بهترین بست نیز در صورتی که به یک سطح ضعیف یا اتصال نامناسب متصل شود، عملکرد مطلوبی نخواهد داشت.
در نصبهای دیواری و سقفی باید علاوه بر خود بست، رولبولت، پیچ، مهره، انکر یا سایر تجهیزات اتصال نیز متناسب با جنس سازه و وزن مجموعه انتخاب شوند.
تعداد بستها نیز به اندازه خود بست اهمیت دارد. اگر فاصله مهاربندی بیش از حد باشد، ممکن است لوله در فاصله بین دو نقطه اتصال دچار خمشدگی یا لرزش شود.
فاصله مناسب بستها به عواملی مانند جنس لوله، قطر، وزن، دمای کاری و استاندارد اجرایی سیستم وابسته است؛ بنابراین برای پروژههای تخصصی بهتر است فاصله مهاربندی طبق دستورالعمل سازنده لوله و ضوابط اجرایی مربوط تعیین شود.
ممکن است دو بست دارای اندازه مشابه باشند اما برای کاربردهای متفاوت طراحی شده باشند. بنابراین عبارتهایی مانند «بست برای لوله ۱ اینچ» بهتنهایی اطلاعات کاملی برای انتخاب محصول نیستند.
هنگام خرید بهتر است مشخصات زیر را کنار هم بررسی کنید:
سایز + قطر واقعی + نوع لوله + محل نصب + وزن سیستم + شرایط محیطی
این ترکیب اطلاعات، انتخاب دقیقتری نسبت به تکیه بر یک مشخصه منفرد ایجاد میکند.
انتخاب بست مناسب برای انواع لوله از اندازهگیری قطر خارجی لوله شروع میشود، اما به آن محدود نیست. نوع لوله، وزن، شرایط محیطی، محل نصب، وجود عایق، نوع اتصال و امکان تغییرات دمایی نیز باید در تصمیمگیری لحاظ شوند.
برای انتخاب سایز مناسب، ابتدا قطر واقعی لوله را مشخص کنید و سپس آن را با محدوده نصب بست تطبیق دهید. همچنین در پروژههای تأسیساتی، بهجای انتخاب صرفاً بر اساس قیمت یا سایز اسمی، نوع بست و ظرفیت تحمل آن را نیز بررسی کنید.
در نهایت، بست مناسب باید بتواند لوله را به شکل پایدار و ایمن مهار کند، بدون اینکه فشار نامناسبی به بدنه لوله وارد کرده یا مانع عملکرد صحیح سیستم شود.